Bốn nhóm âm tiếng Đức không có trong tiếng Việt. Ba nhóm đầu là nguyên âm và phụ âm cụ thể, nhóm thứ tư không phải một âm mà là cách nhiều phụ âm chồng lên nhau — điều tiếng Việt hầu như không có.
- Bốn nhóm: ch mềm · ch sâu · ö ü · cụm phụ âm
- Hai kiểu ch chọn theo nguyên âm đứng trước, không phải tuỳ ý
- Cụm phụ âm như pf, tsch, str phải phát liền, không chèn nguyên âm vào giữa
- Âm lạ phải tập bằng cảm giác cơ miệng, không tập bằng cách nhớ mặt chữ
Vì sao âm lạ khó tới vậy
Tiếng Việt có cấu trúc âm tiết đơn giản: một phụ âm đầu, một nguyên âm, một phụ âm cuối không bung. Tiếng Đức cho phép ba bốn phụ âm đứng liền nhau ở cả đầu lẫn cuối. Miệng người Việt chưa từng phải chuyển nhanh giữa nhiều vị trí như vậy, nên phản xạ tự nhiên là chèn thêm một nguyên âm cho dễ đọc. Bộ máy phát âm của người lớn đã quen đi theo lối mòn của tiếng mẹ đẻ suốt hàng chục năm. Tai cũng vậy: âm nào tiếng Việt không phân biệt thì tai nghe thành một, nên miệng không có lý do gì phải tách ra.
Từng âm và cách tập
Chữ ch kiểu mềm tập bằng cách đặt lưỡi như đang đọc chữ i rồi thổi hơi ra qua khe hẹp. Kiểu sâu tập bằng cách đưa gốc lưỡi lên gần vòm mềm rồi thổi. Hai nguyên âm ö và ü tập bằng cách đọc ê và i rồi chúm môi mà giữ nguyên lưỡi. Cụm phụ âm tập chậm từng phần rồi tăng tốc, tuyệt đối không chèn nguyên âm. Mỗi âm nên tập riêng vài phút chứ đừng tập cả loạt — cơ miệng cần lặp lại đủ nhiều một động tác thì mới nhớ được động tác đó.
Cách tự biết mình đã ra đúng
Với hai kiểu ch, cách kiểm là đọc liền ich rồi ach: nếu hai âm nghe giống nhau thì đang gộp làm một. Với ö và ü, soi gương xem môi có tròn không trong khi cảm nhận lưỡi ở phía trước. Với cụm phụ âm, ghi âm rồi nghe kỹ xem có nguyên âm lạ nào chen vào giữa không. Cách kiểm này quan trọng vì lúc mới tập, cảm giác "nghe cũng giống giống" là không đủ — tai mình đang nghe bằng thói quen tiếng Việt nên rất dễ tự cho qua.
Sai lầm thường gặp
- Đọc ch mềm thành ch tiếng Việt — hai âm này khác hẳn, ch tiếng Việt là âm tắc còn ch tiếng Đức là âm xát
- Chèn nguyên âm vào giữa cụm phụ âm cho dễ đọc — phản xạ này rất mạnh và phải tập có ý thức mới bỏ được
- Tập âm lạ trong khi đọc cả câu dài — âm chưa vững thì câu dài chỉ củng cố lại lỗi cũ
Câu hỏi thường gặp
Không phát âm được âm đó thì sao?
Với tiếng Đức thì cụm phụ âm là thứ tập được chắc chắn: chia nhỏ, đọc chậm, rồi tăng tốc dần. Còn ch và ö ü thì cần nghe nhiều hơn tập, vì phải nghe ra khác biệt trước đã.
Tập bao lâu mỗi ngày là đủ?
Năm tới mười phút mỗi ngày, tập trung vào một hai âm, hiệu quả hơn hẳn một buổi dài mỗi tuần. Cơ miệng học bằng lặp lại đều đặn giống như tập thể dục, không học bằng dồn sức.
Có cần gương hay ứng dụng ghi âm không?
Gương giúp thấy hình miệng, ghi âm giúp nghe lại chính mình bằng tai người ngoài. Nghe bản ghi của mình thường gây sốc nhẹ ở lần đầu, nhưng đó chính là thứ người đối diện đang nghe.
Người bản xứ có khó chịu khi mình phát âm sai không?
Phần lớn không, họ quen đoán ý người nước ngoài. Vấn đề là chính sự dễ dãi đó khiến lỗi không bao giờ được chỉ ra, nên phải tự tìm cách đối chiếu thay vì chờ ai sửa giúp.
