Tiếng Đức dùng bảng chữ La tinh quen thuộc cộng thêm bốn ký tự riêng. Điểm mạnh lớn nhất của nó là quy tắc đọc chặt: nắm được luật thì đọc đúng gần như mọi từ mới, kể cả từ chưa bao giờ gặp. Đây là lợi thế mà tiếng Anh và tiếng Pháp không có.
- Thêm bốn ký tự riêng: ä ö ü ß
- Nhiều chữ cái đọc khác hẳn tiếng Việt: w, v, z, s, j
- Mặt chữ báo trước nguyên âm dài hay ngắn qua số phụ âm đứng sau
- Đọc được mặt chữ là mốc mở ra toàn bộ phần còn lại của việc học
Quan hệ giữa chữ viết và âm
Quan hệ chữ và âm trong tiếng Đức gần một đối một, chỉ có một số tổ hợp cần nhớ. Điều này khác hẳn tiếng Pháp và tiếng Anh. Vì vậy công sức nên dồn vào học luật một lần cho chắc, thay vì nhớ cách đọc từng từ. Nắm đúng quan hệ này ngay từ đầu tránh được rất nhiều công sức lãng phí về sau, vì nó quyết định mình nên tin vào mặt chữ tới mức nào khi gặp từ mới.
Bẫy của người mới
Bẫy thứ nhất là đọc w và v theo thói quen tiếng Việt hay tiếng Anh, đây là lỗi phổ biến nhất tuần đầu. Bẫy thứ hai là đọc ngược cặp ei và ie. Bẫy thứ ba là bỏ qua tín hiệu độ dài nguyên âm mà mặt chữ đã cho sẵn. Những bẫy này có điểm chung là đều xuất phát từ việc mang thói quen đọc tiếng Việt áp vào một hệ thống viết theo nguyên tắc khác.
Lộ trình học đọc
Tuần đầu học nhóm chữ đọc khác tiếng Việt và các tổ hợp nguyên âm, đây là phần cho kết quả ngay. Tuần thứ hai học quy tắc độ dài nguyên âm và hai kiểu ch. Sau đó chuyển sang đọc từ chưa gặp để kiểm tra luật đã thành phản xạ chưa. Học theo trình tự này thì mỗi giai đoạn đều có thứ dùng được ngay, thay vì phải học xong hết mới bắt đầu đọc được gì.
Sai lầm thường gặp
- Học cách đọc từng từ riêng lẻ — tiếng Đức có luật, học luật hiệu quả hơn học thuộc nhiều lần
- Bỏ qua bốn ký tự riêng vì bàn phím không có — chúng phân biệt nghĩa, không phải trang trí
- Ghi chú bằng chữ Việt để nhớ cách đọc — nhớ nhanh lúc đầu nhưng khoá chặt phát âm vào âm tiếng Việt, càng về sau càng khó gỡ
Câu hỏi thường gặp
Tiếng Đức có khó đọc như tiếng ngoài nhìn vào không?
Không. Từ dài trông đáng sợ nhưng chỉ là nhiều từ ngắn ghép lại, và quy tắc đọc thì nhất quán hơn tiếng Anh nhiều. Phần thật sự khó của tiếng Đức nằm ở ngữ pháp bốn cách và giống danh từ, không nằm ở phát âm.
Học mặt chữ mất bao lâu?
Các quy tắc đọc cơ bản mất khoảng hai tuần để nắm. Sau đó có thể đọc to một văn bản chưa từng thấy mà đúng phần lớn, đây là điều rất khó làm được với tiếng Anh hay tiếng Pháp.
Có thể bỏ qua chữ viết, chỉ học nói không?
Được trong vài tháng đầu, nhưng sau đó thành nút thắt: không đọc được thì mất hết tài liệu, biển hiệu, tin nhắn, và phụ thuộc hoàn toàn vào người khác đọc hộ.
Viết tay có cần thiết không khi đã có bàn phím?
Viết tay giúp nhớ mặt chữ nhanh hơn hẳn vì tay tham gia vào việc nhớ. Không cần viết đẹp, chỉ cần viết đủ để phân biệt được các chữ gần giống nhau.
