Tiếng Đức có một đặc điểm mà người học ít được cảnh báo: phương ngữ vùng khác nhau tới mức người Đức ở vùng này đôi khi cũng phải cố để hiểu vùng kia. May là ai cũng nói được giọng chuẩn khi cần.
- Phương ngữ vùng khác nhau rất đáng kể
- Nhưng ai cũng nói được giọng chuẩn, chỉ cần xin họ chuyển
- Ngoài đời câu dài hơn giáo trình và nhiều mệnh đề phụ hơn
- Nghe chậm mãi thì không quen được tốc độ thật
Vì sao tốc độ thật khác hẳn giáo trình
Giáo trình dùng câu ngắn và ít mệnh đề phụ để người học dễ theo. Ngoài đời người Đức nói câu dài với nhiều mệnh đề lồng nhau, và mỗi mệnh đề lại đẩy động từ về cuối. Đây là khác biệt về cấu trúc chứ không chỉ về tốc độ. Khoảng cách này là lý do phổ biến nhất khiến người học tự tin trong lớp rồi hụt hẫng khi ra ngoài, và nó không tự thu hẹp nếu bạn chỉ nghe tài liệu dạy học.
Giọng vùng miền
Giọng chuẩn là thứ dùng trong giáo dục, bản tin và thi cử, và được hiểu ở mọi vùng nói tiếng Đức. Người ở các vùng khác nhau nói giọng địa phương với nhau nhưng chuyển sang giọng chuẩn khi cần. Với người học thì xin họ nói giọng chuẩn là hoàn toàn bình thường và không ai thấy phiền. Nên chọn một giọng làm chuẩn để luyện nói, nhưng nghe thì càng quen nhiều giọng càng tốt, vì ngoài đời bạn không chọn được người mình sẽ gặp.
Cách bắc cầu sang tốc độ thật
Cách bắc cầu là dùng cùng một tin ở hai tốc độ, thứ mà các đài phát thanh Đức cung cấp sẵn: nghe bản chậm để nắm nội dung rồi nghe bản thường nhiều lần. Vì đã biết nội dung nên tai rảnh để tập trung vào nhịp và vào chỗ động từ rơi. Cách này giữ được lượng hiểu ở mức đủ để không nản, trong khi vẫn đẩy tai dần quen với nhịp nhanh hơn.
Sai lầm thường gặp
- Cố nghe phương ngữ vùng từ sớm — cả người Đức vùng khác cũng phải cố, nên đó không phải phép đo trình độ của bạn
- Chỉnh tốc độ chậm lại rồi nghe mãi ở đó — tai không bao giờ quen được nhịp thật
- Chỉ nghe một giọng vùng rồi bối rối khi gặp giọng khác
Câu hỏi thường gặp
Phương ngữ Đức khác nhau tới mức nào?
Ở một số vùng thì khác đủ để người Đức nơi khác cũng phải chú ý mới hiểu. Nhưng ai cũng nói được giọng chuẩn, nên bạn chỉ cần xin họ chuyển và họ chuyển ngay mà không thấy đó là yêu cầu bất thường.
Tiếng Đức ở Áo và Thuỵ Sĩ có khác nhiều không?
Khác đáng kể về phát âm và một số từ vựng, nhất là ở Thuỵ Sĩ. Nếu bạn định sống hoặc làm việc ở đó thì nên tiếp xúc sớm, còn nếu học chung thì giọng chuẩn Đức là nền tảng đủ dùng.
Có nên chỉnh tốc độ chậm khi nghe không?
Dùng tạm để gỡ một đoạn khó thì được, nhưng đừng nghe chậm làm thói quen. Tai chỉ quen được nhịp thật khi nghe ở nhịp thật, nên hãy quay lại tốc độ gốc ngay sau khi đã gỡ được đoạn đó.
Nên học theo giọng vùng nào?
Theo giọng chuẩn dùng trong tài liệu dạy học và trong bản tin, vì đó là giọng được hiểu ở mọi nơi. Sau khi vững thì nghe thêm các giọng khác cho quen tai, nhưng không cần bắt chước.
