Tiếng Đức có một cách tự kiểm mà các thứ tiếng khác khó dùng: đọc từ chưa từng gặp rồi đối chiếu với mẫu. Vì quy tắc chặt nên nếu đọc đúng từ mới, gần như chắc chắn là đã nắm luật chứ không phải may mắn.
- Bốn cách: đọc từ mới · ghi âm nghe lại · máy nhận dạng · người bản xứ
- Với tiếng Đức, kiểm hai kiểu ch trước, rồi ö ü, rồi độ dài nguyên âm
- Máy nhận dạng giọng nói là trọng tài rẻ nhất: từ nào máy nghe chưa ra thì người bản xứ cũng dễ nghe nhầm
- Đạt nghĩa là đọc đúng từ chưa gặp trong phần lớn trường hợp
Bốn cách tự kiểm
Cách một là lấy danh sách từ chưa gặp, tự đọc rồi nghe mẫu, đếm số từ đúng. Cách hai là ghi âm và nghe lại sau vài ngày. Cách ba là đọc cho phần mềm nhận dạng tiếng Đức nghe. Cách bốn là nói với người bản xứ và đếm số lần bị hỏi lại. Bốn cách này bổ sung cho nhau: cách này bắt được lỗi mà cách kia bỏ sót, nên dùng xen kẽ thay vì chọn lấy một.
Dấu hiệu giả — tưởng đúng mà chưa đúng
Dấu hiệu giả thứ nhất là đọc trôi chảy một đoạn đã tập — với tiếng Đức thì đoạn đã tập không chứng minh được gì vì cái cần đo là khả năng áp luật vào từ mới. Thứ hai là người Đức hiểu hết, họ vốn quen nghe nhiều giọng vùng miền khác nhau nên ngưỡng chấp nhận rất rộng. Những dấu hiệu giả này nguy hiểm ở chỗ chúng tạo cảm giác yên tâm, khiến người học dừng luyện đúng lúc đáng lẽ phải luyện tiếp.
Khi nào coi là đạt
Coi là đạt khi đọc một danh sách từ chưa gặp mà đúng tám trên mười từ, kể cả phần độ dài nguyên âm. Với người học tiếng Đức thì đây là mốc thực tế và đo được, hơn hẳn mốc mơ hồ kiểu nghe có giống người bản xứ không. Đạt ở đây không có nghĩa là giọng giống hệt người bản xứ. Mục tiêu thực tế là nói ra được hiểu đúng ngay lần đầu, không phải lặp lại và không phải viết ra giấy.
Sai lầm thường gặp
- Chỉ kiểm bằng từ đã học — không đo được thứ cần đo là khả năng áp luật
- Chỉ tự kiểm bằng cảm giác "nghe cũng ổn" — tai đang nghe bằng thói quen tiếng Việt nên rất dễ tự cho qua
- Dồn công vào âm R vì nó là đặc trưng dễ nhận — R có nhiều cách phát đều chấp nhận được, không đáng ưu tiên
Câu hỏi thường gặp
Máy chấm phát âm có chính xác không?
Máy nhận dạng giọng nói không chấm được sắc thái tinh vi, nhưng có một điểm rất hữu ích: từ nào máy nghe chưa ra thì thường cũng là từ người bản xứ dễ nghe nhầm. Nên coi máy là chỉ dấu chứ không phải bản án.
Giọng vùng miền tiếng Đức khác nhau nhiều, vậy học theo giọng nào?
Học theo giọng chuẩn dùng trong bản tin và giáo trình, vì đó là giọng mọi vùng đều hiểu và là giọng dùng trong thi cử. Sau khi vững thì nghe thêm các giọng vùng để quen tai, nhưng không cần bắt chước.
Nên tự kiểm bao lâu một lần?
Mỗi tuần một lần là đủ để thấy xu hướng, kiểm hằng ngày dễ gây nản vì tiến bộ phát âm đi theo bậc thang chứ không đều đặn. Giữ lại bản ghi cũ để so, vì so với chính mình một tháng trước mới thấy rõ.
Không có ai nghe thì làm sao biết mình nói tự nhiên?
Ghi âm rồi để một hai ngày sau nghe lại. Khoảng cách thời gian làm tai bớt quen với giọng chính mình, và những chỗ gượng sẽ lộ ra rõ hơn hẳn so với nghe ngay sau khi ghi.
