Thư đầu tiên người Việt nhận ở Đức thường đến từ một cơ quan, một ngân hàng hay chủ nhà, và nó hay có những dòng như Bitte geben Sie bei Rückfragen das Az. an hay zzgl. NK, ggf. Stellplatz. Từ điển không giúp nhiều, vì đây không phải từ mà là chữ viết tắt. Tiếng Đức viết tắt rất nhiều, và quy ước khá chặt: có dấu chấm, có khoảng cách, đọc to thì đọc đủ chữ. Bài này gom những chữ viết tắt bạn sẽ gặp nhiều nhất trong đời sống, chia theo chỗ gặp, kèm vài cái bẫy nghĩa.
Quy ước chung: dấu chấm, khoảng cách và đọc đủ chữ
- Chữ viết tắt của từ thường có dấu chấm: z. B. (zum Beispiel), ca. (circa), Nr. (Nummer).
- Viết tắt nhiều chữ thì có khoảng cách sau mỗi dấu chấm: z. B., d. h., u. a.. Gõ liền z.B. rất phổ biến trên mạng, nhưng văn bản chuẩn có khoảng cách.
- Khi đọc to, đọc đủ chữ: thấy z. B. thì nói zum Beispiel, không đánh vần "zét bê". Đây là chỗ người học hay lộ khi đọc bài trước lớp hoặc trong phần thi nói.
- Chữ viết tắt bằng chữ cái đầu đọc từng chữ và không có dấu chấm: EU, PLZ (Postleitzahl, mã bưu chính), Hbf (Hauptbahnhof, ga chính), WG.
- Đơn vị đo không có dấu chấm: km, kg, cm, m². Khi đọc thì đọc đủ: fünf Kilometer, zwei Kilo. Riêng Kilo là cách nói tắt rất thông dụng của Kilogramm ở chợ và siêu thị.
Trong văn bản và email: nhóm nối ý
| Viết tắt | Đọc | Nghĩa |
|---|---|---|
| z. B. | zum Beispiel | ví dụ |
| d. h. | das heißt | tức là |
| u. a. | unter anderem | trong số đó có, ngoài ra còn |
| usw. | und so weiter | vân vân |
| bzw. | beziehungsweise | hoặc; hay nói đúng hơn; tương ứng |
| ggf. | gegebenenfalls | nếu cần, nếu có |
| evtl. | eventuell | có thể, có lẽ |
| vgl. | vergleiche | xem, so sánh với |
| s. o. / s. u. | siehe oben / siehe unten | xem phía trên / phía dưới |
| o. Ä. | oder Ähnliches | hoặc thứ tương tự |
Hai cái bẫy nghĩa: bzw. và evtl.
bzw. là chữ viết tắt khó nhất vì có nhiều nghĩa. Trong Kinder bzw. Jugendliche, nó gần như "hoặc". Trong Ich wohne in Köln bzw. in einem Vorort von Köln, nó là "hay nói đúng hơn". Trong Der Kurs kostet für Studenten bzw. Rentner 50 bzw. 60 Euro, nó là "tương ứng": sinh viên 50, người hưu trí 60. Khi đọc, hãy thử thay bằng "hoặc", nếu câu không ổn thì thử "nói đúng hơn" hoặc "tương ứng".
evtl. (eventuell) nghĩa là "có thể", không phải "cuối cùng" như eventually của tiếng Anh. Ich komme evtl. später là "có thể tôi đến muộn hơn", không phải "rốt cuộc tôi cũng đến".
Trong thư của cơ quan, ngân hàng, chủ nhà
- Az. (Aktenzeichen): số hồ sơ. Khi trả lời thư hoặc gọi hỏi, luôn nêu số này đầu tiên; nó giúp người xử lý tìm ra hồ sơ của bạn ngay.
- z. Hd. (zu Händen): gửi tận tay ai đó trong một cơ quan. Firma X, z. Hd. Frau Krause.
- i. A. (im Auftrag): ký thay, theo uỷ nhiệm, đứng trước tên người ký thư của cơ quan. i. V. (in Vertretung): ký thay người vắng mặt.
- Abs. (Absender): người gửi, ghi trên phong bì. Trong văn bản luật, Abs. lại là Absatz, khoản.
- geb. (geboren / geborene): sinh ngày; hoặc họ thời con gái, ví dụ Anna Weber, geb. Schulz.
- Str. (Straße), Nr. (Nummer), Tel. (Telefon).
Bẫy Fr.: bà hay thứ Sáu
Fr. trong địa chỉ hoặc lời chào là Frau (bà, chị): Fr. Krause. Trong lịch làm việc, Fr hay Fr. là Freitag (thứ Sáu): Mo.–Fr. 8–16 Uhr là từ thứ Hai đến thứ Sáu, tám giờ đến bốn giờ chiều. Đọc to dòng này thì nói Montag bis Freitag von acht bis sechzehn Uhr. Tương tự Hr. là Herr, còn thứ Hai là Mo., không có trùng.
Trong tin rao, giá cả và hoá đơn
- inkl. (inklusive): đã gồm. zzgl. (zuzüglich): cộng thêm, chưa gồm. 500 € zzgl. NK là 500 euro chưa gồm chi phí phụ.
- MwSt. (Mehrwertsteuer): thuế giá trị gia tăng. inkl. MwSt. là giá đã có thuế.
- ca. (circa): khoảng. max. / min.: tối đa / tối thiểu.
- VB (Verhandlungsbasis): giá thương lượng được, rất hay gặp trong tin bán đồ cũ. 150 € VB là khoảng 150, có thể mặc cả.
- n. V. (nach Vereinbarung): theo thoả thuận, thường gặp ở giờ làm việc: Sprechzeiten n. V.
Trên đơn thuốc và giấy hẹn
- tgl. (täglich): mỗi ngày. 3x tgl. 1 Tablette là ngày ba lần, mỗi lần một viên.
- Std. (Stunde), Min. (Minute).
- ggf. lại xuất hiện: ggf. nüchtern erscheinen là nếu được yêu cầu thì đến khi chưa ăn gì. Đọc kỹ và hỏi lại phòng khám nếu không chắc chữ ggf. có áp cho mình không.
Ở ga, trên đường và trong thiệp mời
- Gl. (Gleis): đường ray, sân ga. Abf. / Ank. (Abfahrt / Ankunft): giờ đi / giờ đến.
- ZOB (Zentraler Omnibusbahnhof): bến xe khách trung tâm, nơi xe đường dài đỗ, thường không nằm ngay trong ga tàu.
- Pkw và Lkw: ô tô con và xe tải. Kfz: xe cơ giới nói chung, hay gặp trong Kfz-Versicherung (bảo hiểm xe) hay Kfz-Werkstatt (xưởng sửa xe).
- u. A. w. g. (um Antwort wird gebeten): xin vui lòng hồi âm, ở cuối thiệp mời cưới, mời sinh nhật trang trọng. Thấy dòng này thì nhắn trả lời có đến hay không trước hạn ghi trên thiệp.
Với nhóm đọc từng chữ cái, phải đọc theo bảng chữ cái Đức chứ không theo tiếng Anh hay tiếng Việt: Lkw là "el-ka-vê", Kfz là "ka-ef-txét", PLZ là "pê-el-txét". Chữ W đọc "vê" và chữ Z đọc gần như "txét" là hai chỗ người mới hay đọc nhầm, đúng những chữ lại xuất hiện trong rất nhiều viết tắt.
Trong tin nhắn và cuối email: MfG nghe cộc
Người Đức hay viết tắt lời chào cuối trong tin nhắn: LG (Liebe Grüße) với bạn bè, VG (Viele Grüße) với đồng nghiệp. Nhưng MfG (Mit freundlichen Grüßen), lời chào trang trọng nhất, lại không nên viết tắt: một email gửi cơ quan hay người tuyển dụng kết thúc bằng MfG nghe như người viết tiếc từng chữ. Trong email trang trọng, viết đủ Mit freundlichen Grüßen.
Muốn quen mặt chữ viết tắt nhanh, cách hiệu quả nhất là gặp chúng trong câu thật, không học bảng. Phần ôn tập có thể dùng để ôn lại những chữ bạn từng tra, và khi tập đọc to một đoạn email có z. B., bzw., phần đọc theo mẫu giúp bạn quen đọc đủ chữ.
Những điều không cần làm
- Không cần tự viết tắt trong thư trang trọng. Viết đủ chữ luôn an toàn hơn; chỉ cần đọc hiểu được chữ viết tắt của người khác.
- Không cần học chữ viết tắt chuyên ngành ngay. Luật, y khoa, kỹ thuật có danh sách riêng; học khi bạn bước vào ngành đó.
- Không cần đoán. Gặp chữ viết tắt lạ trong thư quan trọng thì tra hoặc hỏi lại người gửi; đoán sai một chữ như zzgl. là sai cả con số.
Câu hỏi thường gặp
bzw. trong tiếng Đức nghĩa là gì?
bzw. là beziehungsweise, có thể nghĩa là hoặc, hay nói đúng hơn, hoặc tương ứng tuỳ câu. Thử thay từng nghĩa vào câu để chọn nghĩa hợp lý.
z. B. đọc thế nào?
Đọc đủ là zum Beispiel. Không đánh vần từng chữ cái khi đọc to.
zzgl. NK trong tin cho thuê nhà là gì?
zzgl. là zuzüglich, cộng thêm. zzgl. NK nghĩa là số tiền ghi chưa gồm chi phí phụ Nebenkosten.
Az. trong thư cơ quan Đức là gì?
Là Aktenzeichen, số hồ sơ của bạn tại cơ quan đó. Khi trả lời thư hoặc gọi điện hỏi, hãy nêu số này đầu tiên.
Có nên viết MfG cuối email không?
Không nên trong email trang trọng. Hãy viết đủ Mit freundlichen Grüßen; với bạn bè có thể dùng LG hoặc VG.
