Học tiếng Đức A1 sau tuổi 40 để đoàn tụ gia đình: bốn chặng, mỗi ngày bốn mươi lăm phút

Nhiều chị, nhiều anh ngoài bốn mươi chuẩn bị sang Đức với vợ, chồng hoặc con, và phải bắt đầu học tiếng Đức từ con số không. Câu đầu tiên họ hay nói là "lớn tuổi rồi, học không vào". Điều đó chỉ đúng một nửa. Người lớn tuổi thật sự nhớ danh sách từ rời rạc chậm hơn người hai mươi, và tai quen tiếng Việt lâu năm nên nghe âm lạ khó hơn. Nhưng người lớn có những thứ người trẻ không có: biết rõ mình học để làm gì, quen kỷ luật, và có người thân ở Đức để luyện mỗi ngày. Trình độ A1 không đòi hỏi trí nhớ siêu việt; nó đòi hỏi học đúng phần, đều đặn. Bài này đưa ra một kế hoạch chia bốn chặng, viết riêng cho người học ngoài bốn mươi.

Trước khi bắt đầu: tra yêu cầu ở đúng chỗ

Hồ sơ đoàn tụ gia đình sang Đức thường liên quan tới việc chứng minh trình độ tiếng Đức cơ bản, nhưng yêu cầu cụ thể, các trường hợp được miễn, loại giấy chứng nhận được chấp nhận đều có thể thay đổi và khác nhau theo hoàn cảnh. Đừng dựa vào lời kể trong nhóm mạng xã hội. Hãy đọc trang của Đại sứ quán hoặc Tổng lãnh sự quán Đức tại Việt Nam, và hỏi trực tiếp nếu trường hợp của bạn đặc biệt. Tương tự, cấu trúc đề thi A1 hiện hành và bộ đề mẫu nằm trên trang chính thức của tổ chức thi, tải bản mới nhất về trước khi ôn.

Biết rõ yêu cầu giúp bạn tránh hai sai lầm tốn kém: học lan man những thứ đề không hỏi, và đăng ký thi khi chưa tìm hiểu đề.

Học khác người trẻ ở ba điểm

Nhớ theo câu, không theo bảng

Người trẻ có thể học thuộc bảng chia động từ hay danh sách năm mươi từ trong một tối. Người ngoài bốn mươi nhớ tốt hơn nhiều khi từ nằm trong một câu có nghĩa với đời mình. Thay vì học Kind – Kinder, học luôn Ich habe zwei Kinder. Meine Tochter ist neunzehn. Thay vì học bảng mạo từ, học Ich möchte einen Kaffee. Ich brauche eine Fahrkarte. Câu nói về chính bạn, gia đình bạn, công việc của bạn sẽ ở lại lâu nhất.

Tập tai trước khi tập miệng

Nghe kém thường là chỗ người lớn tuổi lo nhất. Cách xử lý là nghe ít mà lặp nhiều: một đoạn hội thoại ngắn nghe mười lần trong một tuần tốt hơn mười đoạn khác nhau nghe một lần. Nghe bằng tai nghe, âm lượng vừa phải, tốc độ chậm lúc đầu rồi tăng dần. Nếu bạn có chút suy giảm thính lực, đó là lý do để dùng tai nghe tốt, không phải lý do để bỏ.

Buổi học ngắn, nhiều lần

Bốn mươi lăm phút mỗi ngày chia ba lần mười lăm phút hiệu quả hơn một buổi ba tiếng cuối tuần, nhất là khi bạn vẫn đi làm và lo việc nhà. Sáng mười lăm phút nghe, trưa mười lăm phút ôn từ trên điện thoại, tối mười lăm phút nói với người thân.

Kế hoạch bốn chặng

Thời gian mỗi chặng dưới đây là gợi ý cho người học khoảng bốn mươi lăm phút mỗi ngày. Ai học nhanh hơn hay chậm hơn cứ kéo dài hoặc rút ngắn; điều quan trọng là thứ tự.

Chặng 1 (khoảng ba tuần): âm, chữ và giới thiệu bản thân

• Học cách đọc chữ tiếng Đức: ei, ie, eu, ä, ö, ü, sch, ch. Tiếng Đức đọc khá đúng theo mặt chữ, nắm quy tắc sớm thì đọc được mọi từ trong giáo trình.
• Học số từ 0 đến 100, giờ, ngày trong tuần, tháng.
• Viết và nói được năm câu giới thiệu: tên, tuổi, quê, nghề, gia đình. Ich heiße Lan. Ich bin achtundvierzig Jahre alt. Ich komme aus Nam Định. Ich bin Schneiderin. Mein Mann wohnt in Leipzig.
• Đánh vần được tên mình bằng bảng chữ cái Đức.

Chặng 2 (khoảng năm tuần): chủ đề đời sống

• Mỗi tuần một chủ đề: gia đình và nhà ở; mua sắm và giá tiền; ăn uống; giờ giấc và hẹn gặp; đi lại và hỏi đường.
• Ngữ pháp chỉ cần những gì A1 dùng: chia động từ ở hiện tại, câu hỏi với W- (Wer, Was, Wo, Wann, Wie viel), câu hỏi có/không, möchte và kann, phủ định với nicht và kein, tân ngữ cơ bản (einen, eine, ein).
• Bỏ qua giai đoạn này: chia quá khứ phức tạp, các cách hiếm, câu phụ dài. Chúng sẽ đến sau.

Chặng 3 (khoảng bốn tuần): bốn kỹ năng theo dạng đề

• Nghe: thông báo ngắn, tin nhắn thoại, hội thoại ở cửa hàng. Tập bắt con số, giờ, ngày.
• Đọc: tin nhắn ngắn, quảng cáo, biển thông báo. Tập tìm đúng thông tin cần, không cần hiểu từng chữ.
• Viết: điền thông tin cá nhân vào mẫu đơn, viết tin nhắn ngắn vài câu (xin nghỉ, hẹn gặp, cảm ơn).
• Nói: giới thiệu bản thân, hỏi và trả lời theo chủ đề, nhờ người khác làm gì đó một cách lịch sự.

Chặng 4 (khoảng bốn tuần): làm đề và nói với người thật

• Làm trọn bộ đề mẫu chính thức, bấm giờ như thật. Ghi lại phần nào yếu nhất và quay về ôn đúng phần đó.
• Luyện nói theo cặp với một người học khác hoặc giáo viên, vì phần thi nói A1 thường có tương tác với thí sinh khác.
• Mỗi tuần làm ít nhất hai bài thi thử để quen nhịp đề.

Người thân ở Đức là giáo viên tốt nhất, nếu dùng đúng cách

Nhiều gia đình có vợ hoặc chồng đã ở Đức, nói tiếng Đức khá. Cuộc gọi video mỗi tối là cơ hội luyện miễn phí, nhưng thường bị bỏ phí vì cả hai quay về tiếng Việt sau một phút. Vài quy ước giúp nó hiệu quả:

• Mười phút đầu chỉ nói tiếng Đức, theo chủ đề của tuần. Người ở Đức hỏi những câu đơn giản: Was hast du heute gegessen? Wann bist du aufgestanden?
• Người ở Đức không sửa từng lỗi, chỉ nhắc lại câu đúng một cách tự nhiên. Bị sửa liên tục làm người học nản và không dám nói.
• Cho người kia xem nhà, phố, siêu thị ở Đức qua camera và gọi tên đồ vật bằng tiếng Đức. Bạn đang học đúng những từ sẽ dùng khi sang.

Những điều không cần làm

• Không cần mua nhiều giáo trình. Một bộ giáo trình A1 cùng bộ đề mẫu chính thức là đủ. Đổi sách liên tục là cách học mãi bài đầu.
• Không cần học thuộc bài nói mẫu dài. Giám khảo hay hỏi thêm, và bài thuộc lòng vỡ ngay ở câu hỏi đầu tiên. Thuộc khung câu, điền thông tin thật của bạn.
• Không cần so mình với bạn cùng lớp hai mươi tuổi. Mỗi người có nhịp riêng. So với chính mình tuần trước là đủ.
• Không cần phát âm như người Đức. Ở A1, nói rõ, đúng âm chính là đủ để người nghe hiểu.

Sau A1: đừng dừng lại

A1 là cánh cửa, chưa phải chỗ đứng vững. Ở Đức, bạn sẽ phải đi khám bệnh, họp phụ huynh, làm giấy tờ. Khi đã sang, hãy tìm hiểu các khoá hội nhập và lớp tiếng Đức cho người mới đến ở nơi bạn sống; điều kiện tham gia và hỗ trợ học phí thay đổi theo từng thời điểm, nên hỏi trực tiếp cơ quan phụ trách. Trong lúc chờ visa, giữ thói quen bốn mươi lăm phút mỗi ngày với phần học theo chủ đề để không quên những gì đã có.

Câu hỏi thường gặp