Ở phần thi nói trình độ B1 của Goethe, nhiều thí sinh người Việt chuẩn bị theo một cách: học thuộc mười mấy bài trình bày mẫu, mỗi bài một đề tài, rồi vào phòng thi đọc lại bài gần đúng nhất. Cách này thường hỏng theo hai kiểu. Kiểu thứ nhất, đề tài hôm đó lệch một chút so với bài mẫu, và thí sinh bê nguyên đoạn không liên quan vào. Kiểu thứ hai, bài trôi chảy nhưng đến lúc bạn thi cùng hỏi lại một câu đơn giản thì đứng hình, vì những câu tự nói được chưa hề có. Giám khảo nghe hàng trăm bài mỗi năm, nhận ra bài học thuộc rất nhanh. Bài này đưa một cách chuẩn bị khác: thuộc khung chứ không thuộc bài, để đề nào cũng lắp được.
Phần trình bày nằm ở đâu trong bài thi nói
Theo đề mẫu hiện hành của Goethe-Zertifikat B1, bài thi nói làm theo cặp và gồm ba phần: cùng nhau lên kế hoạch cho một việc, mỗi người trình bày một đề tài, rồi phản hồi và đặt câu hỏi về bài của người kia. Phần trình bày thường cho thí sinh chọn giữa hai đề, và có các ô gợi ý dàn ý kiểu từng trang trình chiếu. Thời lượng chuẩn bị, thời lượng nói và cách tính điểm có thể thay đổi theo từng giai đoạn, nên trước khi ôn hãy tải bộ đề mẫu (Modellsatz) và tài liệu hướng dẫn thí sinh mới nhất trên trang chính thức của Goethe-Institut, rồi tập đúng thời lượng ghi ở đó.
Điều đáng chú ý là phần trình bày nối thẳng vào phần thứ ba. Bạn trình bày xong, người kia hỏi; người kia trình bày, bạn phải hỏi. Nghĩa là chuẩn bị phần trình bày mà quên phần hỏi đáp là mới chuẩn bị được một nửa.
Khung năm phần dùng cho mọi đề tài
Dàn ý gợi ý thường đi theo năm bước: giới thiệu đề tài, kinh nghiệm bản thân, tình hình ở nước bạn, ưu nhược điểm kèm ý kiến, và kết thúc. Mỗi bước nên có sẵn hai ba câu khung. Dưới đây là bộ câu dùng được với hầu hết đề tài.
1. Giới thiệu đề tài và cấu trúc
- Ich möchte heute über das Thema „…" sprechen.
- Meine Präsentation hat fünf Teile. Zuerst erzähle ich von meinen Erfahrungen, dann spreche ich über die Situation in Vietnam, danach über Vor- und Nachteile und am Ende sage ich meine Meinung.
Câu thứ hai nghe dài nhưng là câu "mua điểm" rẻ nhất: nó cho giám khảo thấy bạn tổ chức được bài nói. Thuộc lòng câu này hoàn toàn chấp nhận được, vì nó không phụ thuộc đề tài.
2. Kinh nghiệm bản thân
- Ich habe damit selbst Erfahrungen gemacht.
- Als ich in Hanoi studiert habe, …
- Ich kenne das von meiner Schwester. Sie …
3. Tình hình ở nước bạn
- In Vietnam ist das ein bisschen anders.
- Bei uns ist es üblich, dass …
- In den großen Städten … , auf dem Land aber …
4. Ưu nhược điểm và ý kiến
- Ein großer Vorteil ist, dass … / Ein Nachteil ist, dass …
- Auf der einen Seite …, auf der anderen Seite …
- Meiner Meinung nach … / Ich finde, dass …
5. Kết thúc
- Damit bin ich am Ende meiner Präsentation.
- Vielen Dank fürs Zuhören. Habt ihr Fragen? (hoặc Haben Sie Fragen? nếu đang xưng Sie)
Cái bẫy lớn nhất: kể chuyện đời mình quá dài
Phần kinh nghiệm bản thân là phần dễ nói nhất, vì kể chuyện ở thì quá khứ thì ai cũng tập nhiều. Chính vì dễ, thí sinh hay nói mãi ở đây: kể quê ở đâu, học trường nào, sang Đức để làm gì. Khi giám khảo ra hiệu hết giờ, bạn chưa kịp tới phần ưu nhược điểm và ý kiến, mà đó lại là phần cho thấy trình độ B1 rõ nhất: so sánh, lập luận, nêu lý do bằng mệnh đề phụ.
Cách tránh: mỗi phần chỉ hai đến ba câu, riêng phần ưu nhược điểm và ý kiến được nói dài nhất. Khi tập, bấm giờ và ghi âm, rồi nghe lại xem mình có đến được câu kết thúc không. Nếu chưa, cắt phần kinh nghiệm trước tiên.
Câu nối là chỗ trật tự từ hay sụp
Khi run, người Việt nói tiếng Đức hay quay về trật tự chủ ngữ, động từ như tiếng Việt và tiếng Anh. Lỗi này lộ rõ nhất ngay sau các từ nối, vì mỗi nhóm từ nối kéo động từ về một vị trí khác:
| Từ nối | Động từ đứng ở | Ví dụ đúng |
|---|---|---|
| und, aber, oder, denn | không đổi trật tự | …, denn viele Leute arbeiten lange. |
| deshalb, trotzdem, außerdem, dann | ngay sau từ nối | Deshalb finde ich das gut. |
| weil, dass, wenn, obwohl | cuối mệnh đề | …, weil man Zeit spart. |
Lỗi thường nghe nhất trong phòng thi là Deshalb ich finde … và …, weil man spart Zeit. Giải pháp không phải học lại lý thuyết, mà là gắn từ nối với động từ ngay trong câu khung: thuộc Deshalb finde ich, weil man … spart, obwohl es … ist như một khối. Đến khi run, miệng vẫn bật ra đúng khối.
Phần ở nước bạn: cụ thể hơn "ở Việt Nam cũng vậy"
Câu In Vietnam ist es auch so rồi dừng là cách đánh mất cơ hội. Phần này cho bạn lợi thế, vì bạn biết những chi tiết giám khảo không biết. Một chi tiết cụ thể đáng giá hơn ba câu chung chung:
- Đề về làm việc tại nhà: In Vietnam arbeiten viele junge Leute in Cafés, nicht zu Hause, weil die Wohnungen oft klein und laut sind.
- Đề về mua sắm trực tuyến: Bei uns bezahlen viele Leute erst bei der Lieferung, also bar an der Haustür.
- Đề về trẻ em và điện thoại: In Vietnam passen oft die Großeltern auf die Kinder auf, und sie geben ihnen das Handy, damit sie ruhig sind.
Không cần khen hay chê Việt Nam hay Đức. Mô tả khác biệt là đủ, và những câu như vậy dùng được cấu trúc B1 một cách tự nhiên.
Chừa sức cho phần hỏi đáp
Sau bài của bạn thi cùng, bạn phải phản hồi và hỏi. Chuẩn bị sẵn hai mẫu:
- Phản hồi: Danke, deine Präsentation war sehr interessant, besonders der Teil über …
- Hỏi: Du hast gesagt, dass … Kannst du das noch genauer erklären? hoặc Wie ist das bei dir persönlich?
Để hỏi được, bạn phải nghe trong lúc người kia nói, không phải ngồi nhẩm lại bài của mình. Ghi nhanh một từ khoá mà họ nói, rồi lắp vào câu Du hast gesagt, dass …. Khi bị hỏi mà chưa hiểu câu hỏi, nói Entschuldigung, kannst du die Frage bitte wiederholen?. Hỏi lại cho thấy bạn đang giao tiếp thật, tốt hơn nhiều so với im lặng.
Về xưng hô: với bạn thi cùng thường dùng du, với giám khảo dùng Sie. Quan trọng nhất là giữ thống nhất suốt bài; chọn rồi thì đừng đổi giữa chừng.
Lịch ôn bốn tuần cho phần này
- Tuần 1: thuộc bộ câu khung năm phần và bảng từ nối. Mỗi ngày nói khung với một đề tài tự chọn.
- Tuần 2: chọn khoảng mười đề tài đời sống (làm việc tại nhà, sống ở thành phố hay nông thôn, mua sắm trực tuyến, nuôi thú cưng, ăn chay…). Với mỗi đề, chỉ ghi gạch đầu dòng, không viết thành bài.
- Tuần 3: nói từng đề có bấm giờ và ghi âm. Nghe lại để đếm lỗi trật tự từ sau deshalb và weil.
- Tuần 4: tập theo cặp với một bạn học, gồm cả phần hỏi và trả lời. Đổi vai liên tục.
Phần luyện nói trên Ngôn Ngữ Đức ghi âm bài nói của bạn và chỉ ra chỗ sai để tập tuần 3. Khi muốn làm trọn một đề có cả nghe, đọc, viết, phần thi thử có đề hoàn chỉnh.
Câu hỏi thường gặp
Có nên học thuộc bài trình bày mẫu cho thi nói B1 không?
Nên thuộc các câu khung như câu mở đầu, câu chuyển phần và câu kết, vì chúng dùng được cho mọi đề. Không nên thuộc nguyên bài theo từng đề tài, vì đề lệch một chút là bài thuộc trở nên lạc đề và giám khảo dễ nhận ra.
Phần trình bày Goethe B1 nói bao lâu?
Thời lượng có thể thay đổi theo từng giai đoạn, nên hãy xem trong bộ đề mẫu và tài liệu hướng dẫn thí sinh mới nhất trên trang của Goethe-Institut. Khi tập, bấm giờ theo đúng con số đó và luôn nói tới được câu kết.
Trong thi nói B1 nên xưng du hay Sie với bạn thi cùng?
Thí sinh với nhau thường dùng du, còn với giám khảo dùng Sie. Quan trọng là giữ cách xưng hô thống nhất suốt phần thi.
Không hiểu câu hỏi của bạn thi cùng thì làm sao?
Xin nhắc lại bằng câu Kannst du die Frage bitte wiederholen? hoặc nhắc lại phần bạn hiểu rồi hỏi tiếp. Hỏi lại cho thấy bạn đang giao tiếp thật, tốt hơn nhiều so với im lặng hay trả lời lạc đề.
Lỗi ngữ pháp nào hay gặp nhất ở phần trình bày?
Lỗi vị trí động từ sau từ nối, như Deshalb ich finde thay vì Deshalb finde ich, và để động từ giữa câu sau weil hoặc dass. Thuộc từ nối kèm động từ thành một khối là cách sửa nhanh nhất.
